شوکرانی

نشانه های بهبود در روابط تهران و ریاض ؛ پاسخی به رفتار منطقی وزارت خارجه

قدردانی عربستان سعودی از ایران

گروه سیاسی : روابط ایران وعربستان پس از یک دوره 10 ماهه تنش و پس از اتهام جدید دولت آمریکا مبنی بر اینکه دولت ایران قصد ترور سفیر عربستان در آن کشور را دارند ، علی الظاهر به مرحله نامطلوبی رسیده بود ، به طوری که بعضی صاحب نظران نگران مراسم حج بودند ، اما به نظر می رسد نسیمی از بهبود در فضای سیاسی بین دو کشور وزیدن گرفته است ؛ تسلیت و ابراز همدردی مقامات ایرانی پس از درگذشت ولیعهد عربستان ، حضور علی اکبر صالحی وزیر امور خارجه کشور در مراسم خاکسپاری و پس از آن ، ابراز تشکر مقامات سعودی ، نشان داد که روابط انسانی بالاترین ارزش هاست و می تواند حتی در بدترین وضعیت نیز بسیار بیشتر از بازیهای آمریکا جواب دهد.بنا به گزارش خبرگزاری ها ، عباس بن محمد الكلابي سفير عربستان سعودي در تهران در ديدار با حسين اميرعبداللهيان معاون عربي و آفريقاي وزارت امور خارجه كشورمان از حضور هيأت ايراني در مراسم تدفين وليعهد عربستان سعودي تشكر و قدرداني كرد. در اين ديدار ـ كه پيش از ظهر دیروز انجام شد، همچنین در خصوص روابط جمهوري اسلامي ايران و عربستان سعودي و همچنين موضوعات مهم منطقه‌اي بحث و تبادل نظر شد.

از سوی دیگر نخست وزیر و وزیر امور خارجه قطر هم روز گذشته  پیشنهاد کرد که مقامات جمهوری اسلامی ایران و عربستان طی گفتگویی مستقیم مسایل و مشکلات احتمالی را حل و فصل کنند؛ پیشنهادی که با توجه به روابط قطر و عربستان می تواند تلویحا به تمایل قطر برای میانجی گری برای پایان تنش در روابط دو کشور تلقی شود.

به گزارش خبرگزاری مهر ، شیخ حمد بن جاسم بن جبر آل ثانی نخست وزیر و وزیر خارجه قطر بعد از دیدار با علی اکبر صالحی وزیر خارجه جمهوری اسلامی ایران در جمع خبرنگاران حضور یافت و در پاسخ به سئوالی در رابطه با روابط تهران-دوحه گفت:‌ روابط ایران و قطر بسیار خوب و ممتاز است و ما سعی می‌‌کنیم هرچه بیشتر روابط را گسترش دهیم.نخست وزیر قطر اضافه کرد: گسترش روابط ایران و قطر به نفع دو کشور و منطقه است.وی همچنین در پاسخ به سئوالی در رابطه با مشکلات موجود در روابط ایران و عربستان افزود: به نظر من بهترین کاری که می‌تواند انجام بشود این است که ملاقات مستقیمی بین مسئولان بلند پایه ایران و عربستان برای حل و فصل مشکلات صورت بگیرد.

این اتفاقات در حالی افتاده که متاسفانه سفر علی اکبر صالحی وزیر امور خارجه ایران به ریاض برای شرکت در مراسم تشییع جنازه ولیعهد عربستان و نیز تسلیت گویی محمود احمدی نژاد به پادشاه سعودی به خاطر درگذشت برادرش ،‌با واکنش های منفی متعددی از سوی برخی رسانه های اصولگرا مواجه شده بود ؛‌از جمله روزنامه ای که در عرصه سیاست خارجی عموما رفتاری تنش زا را توصیه می کند  در شماره چند روز پیش خود از شرکت صالحی در مراسم تشییع جنازه شاهزاده سلطان انتقاد کرد و نوشت که چگونه وزارت خارجه از یک سو کشتار مردم بحرین و یمن توسط سعودی ها را محکوم می کند و از سوی دیگر به مراسم ختم ولیعهد سعودی ها می رود؟

سایت عصر ایران البته در این مورد موضع گیری کرد و نوشت : در این که حکومت سعودی تمایلات ضدایرانی دارد و در سرکوب مردم یمن و بحرین مشارکت می کند تردیدی نیست اما حساب آداب دیپلماتیک از این مسائل جداست.  یکی از این آداب هم شرکت در مراسم ختم مقامات ارشد کشورهایی است که با آنها روابط دیپلماتیک برقرار است.ایران و عربستان ، هر چند تضاد منافع آشکاری در منطقه دارند ولی در عالی ترین سطح دیپلماتیک -یعنی در سطح سفیر- با یکدیگر رابطه دارند. بنابراین نمی شود که رابطه دیپلماتیک داشت و در حالی که دهها هزار زائر ایرانی در همین لحظه در عربستان هستند کوچک ترین و پیش پا افتاده ترین آداب دیپلماتیک را زیر پا گذاشت.این نهایت بی انصافی است که مقامات وزارت خارجه را همواره مورد نقد قرار داد که دیپلماسی نمی دانند ولی وقتی یک کار مبتنی بر آموزه های اولیه دیپلماسی هم از آنها سر می زند ، آسمان و ریسمان به هم بافته شوند تا آن کار مثبت منکوب شود!

احتمالاً‌ کسانی که از تسلیت رئیس جمهور و شرکت وزیر خارجه در مراسم ختم و تشییع ولیعهد عربستان ناراحت شده اند انتظار داشتند که رئیس جمهور سه روز جشن عمومی در ایران اعلام کند و وزیر خارجه هم به همتای سعودی اش زنگ بزند و بگوید خوب شد که مرد!مشکل بزرگ کشور ما این است که همه چیز را با هم قاطی می کنند و بر مبنای فرمول "صفر و یک" عمل می کنند. مثلاً‌ چون در این مورد بخصوص عربستان در خلاف منافع ما در بحرین مداخله می کند یا ایران را متهم به ترور سفیرش کرده است ، باید دیپلماسی را کنار بگذاریم و حتی یک تسلیت خشک و خالی هم نگوییم.این در حالی است که مشکلات ما با عربستان و حرکات ما در منطقه که علیه منافع سعودی هاست به جای خود محفوظ است و حفظ روابط سیاسی و پاینبدی به آداب دیپلماتیک هم در جای خود ؛ و حضور صالحی در مراسم ختم ولیعهد عربستان به معنای چشم پوشیدن از اختلافات موجود نیست.وانگهی هر اندازه که دو کشور از همدیگر دور باشند ،‌ سوء تفاهم ها و تضادها تشدید می شود و برعکس به همان اندازه که کشورها به یکدیگر و مردم و مقامات همدیگر احترام بگذارند روابط حسنه تقویت می شود که یکی از مظاهر این احترام دیپلماتیک و حتی انسانی ، همین ابراز همدردی در غم ها (مانند فوت مقامات و بروز زلزله و توفان) و اظهار شراکت در شادمانی ملل دیگر (مانند روزهای ملی و استقلال و موفقیت های بزرگ ورزشی)‌ است. همه این ها از این آموزه دیپلماتیک نشأت می گیرند:‌ "پایبندی به اصول منافاتی با حفظ آداب دیپلماتیک ندارد."

اخباری که دیروز منتشر شد هم به درستی این تحلیل صحه گذاشت و یکبار دیگر نشان داد که بعضی رسانه ها چقدر خارج از عرف و ناشیانه در زمینه مسائل سیاسی و بین المللی اظهار نظر کرده و راهکار نشان می دهند ! در این زمینه توجه به این نکته هم می تواند پند آموز باشد که همه توضیحات مقامات و تحلیلهای رسانه های کشور در زمینه اتهام بی اساس آمریکا ، تاثیر چندانی بر مقامات عربستانی نداشت و آنها با باور اتهام آمریکا ، به موضع گیری علیه دولت ایران پرداخته بودند و در این راه کشورهای اتحادیه عرب از جمله قطر را هم به صدور قطعنامه علیه ایران رساندند ، اما دیپلماسی انسانی تاثیر مثبتی در روابط ایران داشت ، دیپلماسی ای که به نظر می رسد علی اکبر صالحی تمایل بسیاری به اعمال آن دارد . در واقع رفتار و دیدارهای چند ماهه اخیر صالحی همه در راستای تنش زدایی با حفظ اصول بوده است.گفته های صالحی در مصاحبه با روزنامه سعودی الشرق الاوسط چاپ لندن در زمان حضور در تشییع جنازه شاهزاده عربستان را هم می توان در این راستا ارزیابی کرد.

وی در آن مصاحبه با عنوان اینکه « خدا را شکر  که توانستم این تسلیت را به خادم الحرمین الشریفین (پادشاه عربستان) و شاهزاده نایف (وزیر کشور )و شاهزاده سعود الفیصل (وزیر خارجه)و دیگر مقامات ارشد سعودی که با آنها دیدار کردم، ابلاغ کنم. این سفر اختصاص به ابلاغ تسلیت به ویژه به خانواده مرحوم فقید و ملت سعودی از طرف دولت و ملت ایران داشت» درباره داستان آمریکایی طرح ترور سفیر عربستان گفت : ما این اتهامات را رد می کنیم و هیچ توجیهی برای انجام چنین اقدامی (ترور) توسط کشور برادر عربستان یعنی ایران وجود ندارد. یعنی  با انجام این اقدام چه چیزی تحقق می یابد؟ این اتهامی از سوی آمریکایی هاست. آنها می خواهند اختلافاتی را در میان کشورهای اسلامی و به ویژه بزرگترین کشورها در امت اسلامی یعنی عربستان سعودی و ایران ایجاد کنند.این دو کشور به مانند دو بال امت اسلامی هستند. ما همیشه اعلام کردیم که آرزو می کنیم روابط میان دو طرف، تحکیم، تعمیق و گسترش یابد زیرا هیچ مشکلات دو جانبه میان دو طرف وجود ندارد البته مشکلاتی عادی وجود دارد که میان همه کشورهای دیگر هم وجود دارد مانند مشکلات مرزی و غیره.اما به عنوان دو کشور، مشکلاتی میان ما نیست. هنگامی که به صورت دقیق به این مسئله می پردازیم هیچ مشکلی را نمی بینیم . البته تفاوتی در نگاه ها به تحولات جهانی و منطقه ای وجود دارد . حتی در یک خانواده هم ممکن است میان برادران تفاوتی در نگاه ها وجود داشته باشد. هنگامی که یک سال پیش مسئولیت وزارت خارجه را برعهده گرفتم از روز نخست اعلام کردم که اولویت برای ما گسترش روابط با عربستان سعودی است.

هوشمندی صالحی در اعلام این سخنان در آن موقعیت خاص شایسته تقدیر است و امید است که با انتشار اخبار جدید و مثبت در زمینه روابط دو کشور ، درستی این سیاست به همگان اثبات شود.